Sterrenkijken in de Atacamawoestijn

De Europese Zuidelijke Sterrenwacht koos niet voor niets voor deze plek. De ALMA-radiotelescoop staat hier niet voor niets. In de binnenlanden van de Atacama valt minder dan een millimeter regen per jaar, je zit boven de 2.400 meter, er is nauwelijks stof en honderden kilometers lang is er bijna geen menselijke bewoning. Die combinatie levert atmosferische omstandigheden op die beroepsastronomen tot de beste ter wereld rekenen om waar te nemen. Je hebt geen doctorstitel nodig om het verschil te zien.

Op een heldere nacht zonder maan, op een plek buiten San Pedro, is de Melkweg geen vaag vermoeden. Het is een volledig driedimensionale structuur, doorsneden door donkere stofbanen, met helderdere gebieden die echte diepte lijken te hebben. De Grote en Kleine Magelhaense Wolk, satellietstelsels van de Melkweg op respectievelijk 160.000 en 200.000 lichtjaar afstand, zijn met het blote oog als afzonderlijke structuren te zien. Onder de juiste omstandigheden geeft de Melkweg genoeg licht om een vage schaduw te werpen.

Je astronoom begint de sessie met oriëntatie met het blote oog. De zuidelijke sterrenbeelden zijn voor de meeste bezoekers van het noordelijk halfrond onbekend, en als je het kader begrijpt voordat de telescoop erbij komt, wordt de ervaring veel rijker. De rondleiding met laserpointer gaat langs het Zuiderkruis, Alpha Centauri (het dichtstbijzijnde sterrenstelsel bij het onze, op 4,2 lichtjaar), de Schorpioen die bijna recht boven je staat, en de donkere gebieden van de Melkweg die de inheemse volken van de Andes zagen als sterrenbeelden van duisternis in plaats van sterren.

Aan de telescoop zie je wat het blote oog niet bereikt. De ringen van Saturnus, altijd verbluffend op een manier waar geen foto je op voorbereidt, verschijnen al in bescheiden instrumenten. De bolhoop Omega Centauri, een bol van tien miljoen sterren op 17.000 lichtjaar afstand, valt uiteen in afzonderlijke lichtpuntjes. De Eta Carinae-nevel gloeit in het oculair als een wolk geïoniseerd waterstof, verlicht door jonge, zware sterren erin. Bij elk object krijg je een echte uitleg van wat je ziet: de natuurkunde, de afstand en de plek in de structuur van het heelal.

Astrofotografie: De Atacama is een van de beste bestemmingen ter wereld voor astrofotografie. Neem je een camera, een groothoekobjectief (14-24 mm) en een statief mee, dan geeft je gids je de juiste belichtingsinstellingen voor foto’s van de Melkweg en helpt hij met de compositie. Zelfs eenvoudige full-frame camera’s leveren hier opmerkelijke resultaten op die op elke plek met lichtvervuiling onmogelijk zijn.

Beste reistijd: Sterrenkijktours zijn er het hele jaar. De beste omstandigheden heb je rond nieuwe maan, die elke maand terugkeert; boek bij voorkeur in die periode. Het centrum van de Melkweg is het best zichtbaar van april tot en met september. Het droge seizoen van de Atacama (mei-november) biedt de meest constante heldere luchten.

Voor wie: Iedereen, van elke leeftijd en met elk niveau van wetenschappelijke of sterrenkundige kennis. De sessies worden afgestemd op de groep, of het nu om kinderen of gepromoveerde astronomen gaat. Deze ervaring is vooral bijzonder voor wie nog nooit een echt donkere hemel heeft gezien en wil begrijpen hoe het heelal er werkelijk uitziet.