Op zoek naar orang-oetans in de Danum Valley

Bij de meeste orang-oetanervaringen op Borneo draait het om een voederplatform of een opvangcentrum. De Danum Valley is anders. De 438 vierkante kilometer beschermd laaglandbos met dipterocarpen in Sabah telt bomen die tot 60 meter hoog reiken, een bosbodem vol soorten die de wetenschap nog niet heeft beschreven, en een populatie wilde Borneose orang-oetans die nooit is gevoerd, nooit aan mensen van dichtbij is gewend en nooit door landbouwkap is ingesloten. Dat maakt de vallei wezenlijk anders dan elke andere orang-oetanlocatie, en daardoor voelen de waarnemingen, als ze er zijn, ook heel anders.

Je gids komt meestal uit de Kadazan-Dusun-gemeenschap, het inheemse volk van Sabah, dat een voorouderlijke band met dit bos heeft en geen beroepsmatige. Het verschil tussen iemand die zijn hele leven door een bos heeft gelopen en iemand die het uit boeken heeft geleerd, merk je meteen. Je gids hoort op 200 meter afstand een vijgenboom schudden onder een etende orang-oetan, herkent de boomsoort zonder naar de bladeren te kijken en volgt de bewegingen van het dier door het bladerdak aan geluid en vallende takjes, nog voordat jij doorhebt dat je de verkeerde kant op kijkt.

Voor orang-oetans in de Danum Valley heb je geduld en wat geluk nodig. Het zijn wilde dieren met een leefgebied van enkele vierkante kilometers, en het bos is zo dicht dat ze op 20 meter afstand onzichtbaar kunnen zijn. Vind je er een, dan is de ervaring totaal anders dan in een opvangcentrum. Je kijkt naar een dier dat nooit door mensen is vastgehouden, onderzocht of gevoerd, en dat zich volkomen zelfstandig door zijn natuurlijke omgeving beweegt. Af en toe zie je vrouwtjes met jongen; de jonge dieren zijn net zo nieuwsgierig naar jou als jij naar hen.

Tussen het zoeken naar orang-oetans door zorgt het bos zelf voor een constante stroom dieren. Neushoornvogels roepen over het bladerdak met een geluid dat het midden houdt tussen lachen en blaffen. Borneose dwergolifanten, kleiner, ronder en minder agressief dan hun Afrikaanse en Indiase soortgenoten, steken in de noordelijke delen af en toe het pad over. Neusapen, die alleen op Borneo voorkomen, zitten in de bomen langs de rivier met het onwaarschijnlijke uiterlijk dat ze tot een van de meest gedenkwaardige primaten ter wereld maakt. Netpythons van indrukwekkend formaat kom je vrijwel zeker tegen.

De nachtrit, in het donker vanuit een open voertuig over de enige weg door het beschermde gebied, laat je het nachtelijke ecosysteem van Borneo zien. Spookdiertjes klampen zich op ooghoogte vast aan jonge boompjes, hun enorme ogen vangen de lichtbundel. Sambarherten verstijven midden op het pad. Binturongs, op beermarters lijkende civetkatten met een grijpstaart, steken soms de weg over. Het aantal dieren per kilometer tijdens een nachtrit in de Danum Valley verrast steeds weer bezoekers die al op nachtsafari in Afrika zijn geweest.

Beste reistijd: De Danum Valley is het hele jaar bereikbaar. De drogere maanden, maart tot en met september, bieden de aangenaamste omstandigheden om te trekken en de beste toegang over de weg. In het natte seizoen (oktober-februari) is het bos nog sfeervoller en zie je zelfs meer dieren, omdat ze zich rond waterbronnen verzamelen, maar na zware regen kunnen de toegangswegen onbegaanbaar worden.

Praktische logistiek: Om in de Danum Valley te komen, vlieg je naar Lahad Datu in Sabah en regel je een transfer per 4x4 naar de Borneo Rainforest Lodge of het Danum Valley Field Centre. De afgelegen ligging is voor de meeste bezoekers juist een belangrijk deel van de aantrekkingskracht.