Matera

Carlo Levi, die hier in 1935 door de fascistische regering in ballingschap werd gestuurd, schreef over de sassi van Matera: “Niemand heeft een steen aangeraakt of van plaats veranderd.” Hij bedoelde het als aanklacht: de armoede van de grotwoningen, de malaria, de bijna middeleeuwse omstandigheden in deze ravijnstad in de wreef van Zuid-Italië. In 1952 liet de Italiaanse regering de 15.000 bewoners van de sassi gedwongen evacueren, omdat ze als een nationale schande werden gezien. Matera werd een synoniem voor Zuid-Italiaanse achterlijkheid.

Wat daarna gebeurde, is een van de grote ommekeren uit de reiswereld. In 1993 zette UNESCO de sassi op de Werelderfgoedlijst. In 2019 was Matera Culturele Hoofdstad van Europa. De grotwoningen waar gezinnen bij mensenheugenis nog naast hun dieren sliepen, zijn nu enkele van de meest gewilde hotelkamers van Italië.

De twee sassi-wijken, Sasso Caveoso en Sasso Barisano, stapelen zich langs de wanden van het Gravina-ravijn op in een wirwar van grotwoningen, kerkgevels, waterreservoirs en trappen die in Europa geen echte tegenhanger heeft. Vanaf het uitkijkpunt Belvedere aan de overkant van de kloof oogt de stad eerder geologisch dan architectonisch, alsof de gebouwen uit de rots zijn gegroeid in plaats van erop gebouwd. Die indruk blijft ook van dichtbij overeind. Een groot deel van de stad ís de rots.

Matera is de onbetwiste hoofdstad van het grothotel. De beste adressen hebben oude palazzi en grottenstelsels omgevormd tot accommodatie van echte kwaliteit: blootliggende tufsteenmuren, wijnkelders bij kaarslicht, eigen terrassen boven het ravijn en ontbijt in gewelfde ruimtes waar ooit graan werd opgeslagen. Sextantio Le Grotte della Civita, een gerestaureerd grottencomplex in de Sasso Caveoso, zet wereldwijd de standaard voor het genre.

In de Gravina-kloof tegenover de sassi liggen tientallen grotkerken die rechtstreeks in de rotswand zijn uitgehouwen, veel met intacte Byzantijnse fresco’s. Heel weinig bezoekers steken het ravijn over om ze te zoeken – en precies daarom moet je gaan. Een ochtend met een lokale gids in het park Murgia Materana, klimmend naar grotkapellen die alleen via geitenpaadjes bereikbaar zijn, laat je het Matera zien dat de hotels je niet kunnen tonen.

De keuken van Basilicata draait om chilipeper, met de hand gerolde pasta, brood van oergranen en schapenkazen die al eeuwen onveranderd zijn. Ga zitten in een klein restaurant dat in een grotwand is uitgehouwen, bestel de cialledda, drink een Aglianico del Vulture, en de transformatie van Matera van schandvlek tot een van de meest indrukwekkende steden van Italië voelt volkomen verdiend.