Bhutan

Bhutan heeft ervoor gekozen zichzelf te blijven. Terwijl buurlanden opengingen voor massatoerisme en de gevolgen incasseerden (overvolle bezienswaardigheden, uitgeholde cultuur, eenheidsworst in de architectuur), bouwde Bhutan decennialang aan een bewust beleid van kleinschalig toerisme dat de cultuur beschermt. Het resultaat is een land waar het boeddhisme een werkend kader voor het dagelijks leven is en geen erfgoedvitrine, waar dzongs nog altijd dienen als centra van bestuur en religie, en waar de Himalaya echte heilige betekenis heeft in plaats van als decor voor foto’s te dienen.

Het concept van Bruto Nationaal Geluk werd in de jaren zeventig ontwikkeld door de vierde koning en is sindsdien bestudeerd door economen en regeringen op alle continenten. Het omvat negen domeinen, waaronder psychisch welzijn, culturele veerkracht, tijdsbesteding en ecologische diversiteit. Het is geen marketingslogan. Het leidt tot echt beleid: de verkoop van tabak is verboden, plastic tassen zijn illegaal, een bosbedekking van minimaal 60 procent staat in de grondwet (nu is het 71) en elk ontwikkelingsproject wordt vóór goedkeuring aan de BNG-criteria getoetst. Als je door het land reist dat dit heeft opgeleverd, voel je het verschil.

Paro Taktsang, het Tijgersnestklooster, hangt tegen een loodrechte rotswand 900 meter boven de bodem van de Paro-vallei. Je komt er alleen via een pad door rododendronbos, langs uitzichtpunten vol gebedsvlaggen. Het klooster is gebouwd rond een grot waar Guru Rinpoche (Padmasambhava) in de 8e eeuw drie maanden zou hebben gemediteerd, nadat hij er op de rug van een tijgerin naartoe was gevlogen. Het is de heiligste plek van Bhutan en een van de spectaculairst gelegen religieuze gebouwen ter wereld.

De klim duurt twee tot drie uur en komt halverwege langs een theehuis met weids uitzicht over de vallei en rechtstreeks zicht op het klooster. De laatste afdaling de kloof in en de klim naar de ingang, over een brug met gebedsvlaggen langs een kleine waterval, hebben iets theatraals dat je volledig verdient met de fysieke inspanning om er te komen.

De dzongs van Bhutan zijn kloosterforten die eeuwenlang het gecombineerde bestuurlijke en religieuze centrum van elk district vormden. De architectuur volgt een vaste logica (witgekalkte buitenmuren, verdiepingen met karmozijnrode banden, een centrale toren die utse heet, twee binnenplaatsen die wereldlijke en religieuze functies scheiden), maar elke dzong ligt in een eigen omgeving. Punakha Dzong is waarschijnlijk de mooiste: hij ligt op een smalle landtong bij de samenvloeiing van de Mo Chhu en de Pho Chhu, de witte muren weerspiegeld in blauwgroen gletsjerwater, in de lente omringd door bloeiende jacaranda’s.

Het topsegment aan accommodaties in Bhutan heeft zich de afgelopen twintig jaar serieus ontwikkeld. Verschillende lodgemerken, zoals Amankora, Six Senses Bhutan en COMO Uma Paro, hebben adressen in meerdere valleien, met echte zorg ontworpen in de traditionele Bhutaanse bouwstijl. Kamers met houten lambrisering en handgeschilderde boeddhistische motieven, hotstonebaden in de buitenlucht (de dotsho, een traditioneel badritueel met in het vuur verhitte rivierstenen) en menu’s rond lokale rode rijst, jakkaas en ema datshi (de nationale stoofpot van chilipepers en kaas) zorgen voor een typisch Bhutaanse beleving in het luxesegment.

De bergen van Bhutan zijn het minst verkende deel van de Himalaya. De Druk Path Trek gaat in vijf dagen van Paro naar Thimphu, langs hooggelegen meren en ruïnes van oude forten, met onderweg steeds Himalayapanorama’s. De Snowman Trek (25 dagen, over 11 passen boven 5.000 meter) geldt als de zwaarste langeafstandstrektocht van de Himalaya; minder dan 100 trekkers per jaar maken hem af. In de Gangtey-vallei op 2.900 meter overwintert de zwarthalskraanvogel, een vogel die in het Bhutaanse boeddhisme heilig is. Zijn jaarlijkse aankomst wordt gevierd met een festival dat natuurbescherming en religieuze ceremonie samenbrengt.